Κυριακή, 10 Μαρτίου 2013

"Οι ΤΠΕ στην Εκπαίδευση"



Αριστοτέλης Ράπτης Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών www.adraptis.com
 
Αγαπητέ συνάδελφε,
Πέρασε ήδη μια κρίσιμη τριακονταετία και το ζήτημα της αξιοποίησης των ΤΠΕ στην εκπαίδευση - παρά τη γενναία οικονομική υποστήριξη της ΕΕ - δεν έχει ακόμη προχωρήσει στο βαθμό και στην κατεύθυνση που θα θέλαμε. Ένας από τους λόγους αυτής της υστέρησης, είναι ότι στη χώρα μας άργησε να γίνει αντιληπτή από την κεντρική εκπαιδευτική ηγεσία η ανάγκη σύνδεσης των ΤΠΕ
με τις σύγχρονες παιδαγωγικές προσεγγίσεις και της ανταπόκρισης στις νέες προκλήσεις που αυτές παρέχουν για τον επιθυμητό μετασχηματισμό της εκπαι­δευτικής διαδικασίας. (Προφανώς το πρόβλημα της αξιοποίησης των ΤΠΕ στην εκπαίδευση δεν είναι άσχετο με τα προβλήματα του εκπαιδευτικού μας συστή­ματος, των οποίων τα αίτια είναι βαθύτερα, ιστορικά και κοινωνικά).
Εκτός ίσως από ορισμένες ενέργειες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια (κυ­ρίως με την κατασκευή και προώθηση στα σχολεία ορισμένων προτύπων διε­ρευνητικού εκπαιδευτικού λογισμικού και με τη δουλειά που έχει γίνει στο πλαίσιο των επιμορφωτικών σεμιναρίων ΠΑΚΕ) γενικά οι κυβερνήσεις αυτής της τριακονταετίας υιοθέτησαν μία τεχνοκεντρική προσέγγιση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, έχοντας ως συμβούλους εμπειρογνώμονες τεχνοκράτες, που προ­έρχονταν ως επί το πλείστον από διάφορα τεχνολογικά ιδρύματα, ενώ η ουσια­στική συνεργασία του ΥΠΕΠΘ με τα καθ' ύλην αρμόδια πανεπιστημιακά τμήμα­τα άργησε να εδραιωθεί. Έτσι χάθηκε πολύτιμος χρόνος απόκτησης εμπειρίας για την ουσιαστική αναδιοργάνωση της εκπαίδευσης και για την ετοιμότητά της να χρησιμοποιήσει τις ΤΠΕ ως μετασχηματιστικό εργαλείο και όχι ως μέσο ενί­σχυσης του παραδοσιακού μοντέλου διδασκαλίας.
Ενέργειες και πόροι αναλώθηκαν άκριτα και - κατά προτεραιότητα - προς τε­χνολογικές κατευθύνσεις, γεγονός που δείχνει ότι οι έχοντες λόγο στη λήψη α­ποφάσεων είχαν αγνοήσει ή υποτιμήσει τη σημασία και τον ποιοτικό χαρακτή­ρα του μετασχηματισμού της εκπαίδευσης μέσω του μετασχηματισμού των α­ντιλήψεων και των εμπειριών των ίδιων των εκπαιδευτικών, αλλά και τη δυσα­νάλογα μεγάλη δυσκολία αυτού του εγχειρήματος, σε σχέση με εκείνη του τε­χνολογικού εξοπλισμού των σχολείων.
Τέτοια παραδείγματα είναι πολλά:
1.        Έμφαση στον εντυπωσιασμό με τις αγορές υπολογιστών, που παλαιώθηκαν γρήγορα, χωρίς να έχει προηγηθεί κατάλληλη εκπαίδευση των εκπαιδευ­τικών, ενώ η μερική και μονοδιάστατη επιμόρφωση των 40 ημερών που πραγ­ματοποιήθηκε αρχικά, αποδείχθηκε κατώτερη των περιστάσεων.
2.         Η ένταξη του υπολογιστή στην εκπαίδευση, αρχικά, μόνον με το ρόλο του ως γνωστικού αντικειμένου, πολιτική που ακολουθήθηκε στη συνέχεια, ακόμη και στο δημοτικό
3.         Η γενικευμένη αγορά των ατομικών φορητών υπολογιστών (Notebooks) με το σύνθημα «κάθε παιδί και υπολογιστής», χωρίς να έχει προηγηθεί κανονική μελέτη σκοπιμότητας και, κυρίως, χωρίς σχεδιασμό του πλαισίου μέσα στο ο­ποίο η χρήση τους θα μπορούσε να ενταχθεί. (Με τα κονδύλια που δαπανήθηκαν από τη συνεισφορά του φορολογούμενου πολίτη στα πρόθυρα της οικονομικής κρίσης, θα μπορούσαν να είχαν προωθηθεί ακόμη περισσότερο τα προγράμματα της ενδοσχολικής επιμόρφωσης, καθώς και της υποστήριξης των σχολικών συμβούλων και των εκπαιδευτικών για την ανάπτυξη βιώσιμων πρακτικών ε­μπειριών σε συνδυασμό με την ανανέωση της θεωρητικής τους κατάρτισης και με την εμπλοκή τους σε αυθεντικές δράσεις κατασκευής καινοτόμου έργου).
4.         Παρόμοια αδιέξοδα παρουσιάζονται και με την αγορά διαδραστικών πι­νάκων, για τη χρήση των οποίων άργησε να δημιουργηθεί κατάλληλο εκπαιδευ­τικό λογισμικό, αλλά και η ανάλογη εμπειρία για την παιδαγωγική τους χρήση από τους εκπαιδευτικούς.
5.         Ο διορισμός καθηγητών πληροφορικής στα Δημοτικά Σχολεία. Αν αυτοί οι καθηγητές είχαν το ρόλο της τεχνολογικής υποστήριξης των εργαστηρίων και της συνεργασίας τους με τους εκπαιδευτικούς για την πραγματοποίηση καινο­τόμων εφαρμογών στο σχολείο με την παράλληλη ανταλλαγή γνώσεων της ειδικότητάς τους, δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα. Το να αναλάβουν όμως άσχετοι με τη διδασκαλία παιδιών αυτής της ηλικίας να τα μυήσουν σε έννοιες της πλη­ροφορικής και του τεχνολογικού αλφαβητισμού και μάλιστα χωρίς καμία πρό­σθετη παιδαγωγική επιμόρφωση και σε απομόνωση από τους συναδέλφους τους δασκάλους στο σχολείο, είναι μία πολύ ατυχής κίνηση και τροχοπέδη για την ουσιαστική αναβάθμιση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης σε αυτόν τον τομέα, αλλά και για το όραμα του παιδαγωγικού μετασχηματισμού του σχολείου, γενικότερα.
Από την άλλη πλευρά, οι αντιφάσεις και η απόσταση ανάμεσα στις προθέ­σεις των εκπαιδευτικών σχεδιαστών (π.χ, φιλοσοφία των Α.Δ.Ε.Π.Σ) και στις πρακτικές πολιτικές τους, ανάμεσα στις εκσυγχρονιστικές τους προσπάθειες και στην εμμονή τους στη διατήρηση των συγκεντρωτικών τάσεων του εκπαιδευτι­κού μας συστήματος, ορθώνουν επί πλέον εμπόδια στους εκπαιδευτικούς που έχουν όλη τη διάθεση να δράσουν δημιουργικά, έστω και χωρίς την απαιτούμε­νη βοήθεια.
Από το 1993, ως μέλος ΔΕΠ του Παιδαγωγικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών, μαζί με τους μεταπτυχιακούς μας φοιτητές, δίναμε καθημερινή μάχη για την παιδαγωγική αξιοποίηση των ΤΠΕ και καταφέραμε πάρα πολλά.
Πολλά όμως από τα πακέτα εκπαιδευτικού λογισμικού, που παρήχθησαν από τους εκπαιδευτικούς στο πλαίσιο των σπουδών τους τα χρόνια αυτά, έμειναν ανεκμετάλλευτα, αν και θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν ως καλές πρακτικές δη­μιουργικών εκπαιδευτικών και, με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους, να αποτελέσουν πρότυπο για εφαρμογή, ανάλυση και αξιολόγηση στην εκπαιδευτική πράξη, ελλείψει αρκετών προτύπων σε αυτό τον τομέα. Το υπουρ­γείο Παιδείας με χρηματοδότηση και σχετικούς διαγωνισμούς προώθησε στα σχολεία εκπαιδευτικό λογισμικό που, στις κοινωνικές επιστήμες τουλάχιστον, είναι ως επί το πλείστον συμπεριφοριστικού τύπου και χωρίς να συοδεύονται από κατάλληλα εκπαιδευτικά σενάρια μάθησης.
Για να μην πάει χαμένη αυτή η αξιόλογη δουλειά, δημιούργησα την νέα ιστο- σελίδα "Οι ΤΠΕ στην Εκπαίδευση" με την ελπίδα ότι θα φανεί χρήσιμη σε όλους τους εκπαιδευτικούς που ενδιαφέρονται και εργάζονται πάνω στην παιδαγωγι­κή αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση. Ο ιστότοπος αυτός, που βρίσκεται σε συνεχιζόμενη ανάπτυξη, περιλαμβάνει ενημερώσεις, δημοσιεύσεις εργασιών, εκπαιδευτικό υλικό, σενάρια μάθησης, καλές πρακτικές, χώρο ειδικό για επιστήμονες, όπου θα μπορούν να αναρτούν τα δικά τους έργα, συζητήσεις, συνδέσμους που παραπέμπουν σε ενημερωτικές διευθύνσεις κ.ά.
Στην ιστοσελίδα αυτή έχουν ήδη αναρτηθεί ορισμένες αξιόλογες παιδαγωγι­κές δραστηριότητες για την αξιοποίηση των ΤΠΕ σε διάφορα μαθήματα, ενότη­τες εκμάθησης εργαλείων, σενάρια μάθησης και πολλές άλλες εφαρμογές, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από παιδιά του Δημοτικού σχολείου και Γυμνασί­ου, από φοιτητές, εκπαιδευτικούς και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς. Ελπί­ζουμε ότι στο μέλλον θα αρχίσουν να αναρτώνται εκεί παιδαγωγικές δραστηρι­ότητες και των ίδιων των ενεργεία εκπαιδευτικών, οι οποίες μπορούν να αξιο­λογούνται από τους συναδέλφους τους και να αναρτώνται στη σελίδα αυτή.
Από τα εκπαιδευτικά λογισμικά που έχουν προς το παρόν αναρτηθεί και μπο­ρούν να δώσουν παιδαγωγικές ιδέες στους εκπαιδευτικούς ή και αφορμή για βελτιώσεις των ιδεών αυτών, ξεχωρίζουν τα παρακάτω:
1.        Τα μυστικά του κάστρου (Βυζαντινή ιστορία)
2.         Η Άλωση της Πόλης (Βυζαντινή ιστορία)
3.         Το σύννεφο έφερε βροχή (Περιβάλλον)
4.         Τα πέντε τσιγάρα (Κοινωνικό)
5.         Ο Ζώης και η Ζωή σε μια νέα αρχή (Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση)
6.        Ανάλεκτα Παιδαγωγικών Δραστηριοτήτων (Δραστηριότητες που περι­λαμβάνει το βιβλίο «Μάθηση και Διδασκαλία στην Εποχή της Πληροφορίας»)
7.         Εικαστική αγωγή (ΤΠΕ και Εικαστικά, Ο Κόσμος των Χρωμάτων) και πολλά άλλα
Η διεύθυνση του ιστοτόπου είναι:
Θεωρώντας τη γνώμη σας πολύ σημαντική, θα ήθελα να σας παρακαλέσω, αν ενδιαφέρεστε, να επισκεφτείτε τον ιστότοπο αυτό, για να διαμορφώσετε δική σας άποψη, να προτείνετε ιδέες για βελτίωση, να δημοσιεύσετε, ενδεχομένως, έργο δικό σας ή των εκπαιδευτικών που υποστηρίζετε και, αν τον βρείτε χρήσι­μο, να τον συστήσετε στους εκπαιδευτικούς της περιφέρειά σας για να δοκιμά­σουν ορισμένες εφαρμογές και, γενικά, για να συμβάλουμε όλοι μαζί στην κατα­σκευή και το διαμοιρασμό εμπειρίας που σχετίζεται με τη δημιουργική αξιοποί­ηση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση.
Με εκτίμηση
Αριστοτέλης Ράπτης

Ομ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.